Polska bez strategii dla przemysłu. Eksperci: potrzebne setki miliardów złotych i konkretne decyzje

Polski przemysł stoi dziś przed jednym z największych wyzwań w swojej historii – transformacją energetyczną i technologiczną, która może kosztować nawet 177 mld zł do 2040 roku. Problem w tym, że mimo skali wyzwań państwo wciąż nie ma spójnej i konkretnej strategii dla kluczowych sektorów gospodarki.

Eksperci Instytutu Reform nie mają wątpliwości – obecne dokumenty strategiczne są zbyt ogólne, niespójne i nie odpowiadają na realne potrzeby przemysłu. Bez szybkich decyzji Polska może stracić konkurencyjność na rzecz innych krajów Unii Europejskiej.

Setki miliardów złotych potrzebne na transformację

Według analiz opartych na projekcie Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK), transformacja przemysłu w Polsce może pochłonąć:

• nawet 177 mld zł w ambitnym scenariuszu
• minimum 112 mld zł w wariancie ostrożnym

To środki potrzebne głównie na dekarbonizację, czyli odejście od paliw kopalnych i przejście na czystsze źródła energii.

Skala inwestycji pokazuje, że nie chodzi już o pojedyncze projekty, ale o fundamentalną przebudowę całego sektora produkcyjnego.

Dokumenty są, ale brakuje konkretów

Eksperci przeanalizowali trzy kluczowe dokumenty państwowe:

• KPEiK
• Strategię Rozwoju Polski do 2035 r. (SRP 2035)
• Plan dla przemysłu stalowego

Wnioski są jednoznaczne – dokumenty są spójne co do kierunku, ale:

• są zbyt ogólne
• nie zawierają konkretnych działań
• nie wskazują źródeł finansowania
• nie przypisują odpowiedzialności instytucjom

Co więcej, strategie często „nie widzą się nawzajem”. KPEiK praktycznie nie odnosi się do SRP 2035, a ta z kolei robi to w ograniczonym zakresie.

To oznacza brak realnej koordynacji działań państwa.

Elektryfikacja przemysłu pomijana

Jednym z największych zarzutów ekspertów jest niedostateczne uwzględnienie elektryfikacji przemysłu.

Chodzi o przejście z paliw kopalnych na energię elektryczną pochodzącą z niskoemisyjnych źródeł. To rozwiązanie:

• najprostsze technologicznie
• możliwe do wdrożenia już dziś
• szczególnie efektywne w branżach takich jak spożywcza czy papiernicza

Elektryfikację można także stosować w:

• produkcji szkła
• ceramice
• przemyśle lekkim

Mimo to państwowe strategie większy nacisk kładą na:

• wodór
• technologie wychwytywania CO2

Problem w tym, że te rozwiązania są:

• droższe
• bardziej skomplikowane
• możliwe do wdrożenia dopiero w dłuższej perspektywie

Przemysł bez „właściciela” w rządzie

Kolejnym problemem jest brak jednego ośrodka decyzyjnego odpowiedzialnego za przemysł.

Eksperci wskazują, że:

• transformacja powinna być przypisana konkretnemu ministerstwu
• potrzebna jest centralna koordynacja działań
• brak odpowiedzialności oznacza chaos decyzyjny

Bez tego trudno mówić o skutecznej polityce przemysłowej.

Polska nie wykorzystuje unijnych narzędzi

Unia Europejska daje dziś państwom członkowskim nowe możliwości wspierania przemysłu poprzez mechanizmy takie jak Clean Industrial Deal State Aid.

Pozwalają one m.in. na:

• wsparcie strategicznych sektorów
• finansowanie zielonych technologii
• zwiększenie konkurencyjności wobec krajów spoza UE

Problem w tym, że Polska jak dotąd praktycznie nie korzysta z tych możliwości.

Skąd wziąć pieniądze?

Kluczowym pytaniem pozostaje finansowanie transformacji.

Eksperci wskazują kilka potencjalnych źródeł:

• środki z systemu ETS (handel emisjami CO2)
• fundusze unijne (2028–2034)
• mechanizmy wsparcia państwowego

Nie chodzi jednak wyłącznie o dotacje. W grę wchodzą także:

• kontrakty różnicowe (np. dla energii elektrycznej)
• długoterminowe umowy PPA (zakup energii od producentów)

Celem jest jedno – zapewnienie przemysłowi dostępu do tańszej energii.

Tani prąd kluczowy dla przyszłości

Bez spadku cen energii transformacja przemysłu może się nie udać.

Obecnie przedsiębiorstwa:

• płacą więcej niż konkurenci w Europie Zachodniej
• mają ograniczone możliwości inwestycji
• tracą przewagę kosztową

Dlatego polityka energetyczna i przemysłowa muszą być ze sobą ściśle powiązane.

Ryzyko utraty konkurencyjności

Eksperci ostrzegają, że bez konkretnych działań Polska może znaleźć się w trudnej sytuacji:

• przemysł uzależniony od paliw kopalnych stanie się niekonkurencyjny
• firmy będą przenosić produkcję za granicę
• wzrośnie zależność od importu technologii

To scenariusz, który może osłabić całą gospodarkę.

Potrzebna aktywna polityka przemysłowa

Zdaniem Instytutu Reform Polska musi odejść od podejścia reaktywnego, czyli:

• reagowania na kryzysy
• dostosowywania się do regulacji

Zamiast tego potrzebna jest:

• długoterminowa strategia
• współpraca z biznesem
• jasno określone cele i harmonogramy

Wnioski

Polski przemysł stoi dziś na rozdrożu. Transformacja energetyczna jest nieunikniona, ale bez spójnej strategii i konkretnych działań może stać się zagrożeniem zamiast szansą.

Najważniejsze problemy:

• brak kompleksowej polityki przemysłowej
• niedoszacowanie roli elektryfikacji
• brak koordynacji między dokumentami
• niewykorzystanie dostępnych narzędzi unijnych

Najważniejsze potrzeby:

• nawet 177 mld zł inwestycji
• tańsza energia dla przemysłu
• jasne przypisanie odpowiedzialności w rządzie
• szybkie wdrożenie konkretnych rozwiązań

Bez tego Polska może stracić swoją pozycję przemysłową w Europie.