Spór o setki milionów na S19. Mostostal pozywa państwo

Jedna z największych inwestycji drogowych w Polsce trafia na salę sądową. Mostostal Warszawa złożył pozew przeciwko Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad i domaga się dodatkowych 487 mln zł za realizację odcinka drogi ekspresowej S19. Sprawa pokazuje skalę napięć w branży budowlanej i rosnące koszty infrastruktury w ostatnich latach.

To nie tylko konflikt dwóch stron kontraktu — to sygnał, że model realizacji wielkich inwestycji publicznych zaczyna się zderzać z nową rzeczywistością gospodarczą.

Prawie pół miliarda złotych sporu

Mostostal Warszawa domaga się podwyższenia wynagrodzenia o 487 mln zł brutto. Spór dotyczy kontraktu na:

• zaprojektowanie i budowę odcinka S19
• długość: ok. 10,3 km
• odcinek: Rzeszów Południe – Babica

To fragment kluczowej trasy Via Carpatia — jednego z najważniejszych projektów infrastrukturalnych w Europie Środkowo-Wschodniej.

Cała umowa zawarta przez konsorcjum Mostostal Warszawa i Acciona Construcción opiewa na ponad 2,23 mld zł.

Skąd roszczenia? „Nadzwyczajna zmiana warunków”

Spółka powołuje się na tzw. nadzwyczajną zmianę stosunków gospodarczych.

W praktyce chodzi o:

• gwałtowny wzrost cen materiałów budowlanych
• rosnące koszty pracy
• wzrost cen energii i paliw
• inflację, która znacząco przekroczyła wcześniejsze założenia

Zdaniem wykonawcy, mechanizmy waloryzacyjne zawarte w umowie nie były wystarczające, aby pokryć te koszty.

Dlatego firma sięga po przepisy kodeksu cywilnego (art. 357¹ i 632), które pozwalają sądowi zmienić warunki umowy w sytuacjach nadzwyczajnych.

Problem całej branży, nie jednej firmy

Spór Mostostalu z GDDKiA nie jest odosobniony.

W ostatnich latach wiele firm budowlanych sygnalizowało podobne problemy:

• kontrakty podpisywane przed pandemią i kryzysem inflacyjnym
• koszty realizacji rosnące o kilkadziesiąt procent
• niedostosowane mechanizmy waloryzacji

Efekt? Firmy realizują projekty często na granicy opłacalności — albo wręcz ze stratą.

Waloryzacja nie nadążyła za rynkiem

Kluczowym punktem sporu jest właśnie waloryzacja, czyli mechanizm dostosowania wynagrodzenia do zmieniających się kosztów.

W teorii miała chronić wykonawców przed inflacją.

W praktyce:

• limity waloryzacji były zbyt niskie
• tempo wzrostu kosztów było bezprecedensowe
• niektóre koszty w ogóle nie były uwzględnione

To sprawiło, że część firm zaczęła szukać rozwiązań w sądach.

S19 – inwestycja o strategicznym znaczeniu

Sporny odcinek nie jest zwykłą drogą.

S19 to część międzynarodowego korytarza Via Carpatia, który ma połączyć:

• Litwę
• Polskę
• Słowację
• Węgry
• Rumunię
• Bułgarię
• Grecję

W Polsce trasa ma mieć około 700 km długości i stanowić kręgosłup transportowy wschodniej części kraju.

Jedna z najbardziej skomplikowanych inwestycji

Odcinek Rzeszów Południe – Babica to także jeden z bardziej wymagających projektów infrastrukturalnych.

W ramach inwestycji powstanie m.in.:

• tunel drogowy
• sześć estakad
• dwa wiadukty
• przejazd nad linią kolejową
• przejścia dla zwierząt

Dodatkowo:

• Centrum Zarządzania Tunelem
• Miejsca Obsługi Podróżnych
• lądowiska dla śmigłowców LPR

To podnosi koszty i poziom skomplikowania projektu.

Co oznacza pozew dla państwa?

Jeśli sąd przyzna rację Mostostalowi:

• budżet państwa może zostać obciążony dodatkowymi setkami milionów złotych
• inne firmy mogą pójść tą samą drogą
• pojawi się presja na zmianę zasad kontraktów publicznych

To może uruchomić efekt domina w całej branży infrastrukturalnej.

Ryzyko dla przyszłych inwestycji

Spory tego typu mają szersze konsekwencje.

Dla rynku oznaczają:

• większą ostrożność firm przy przetargach
• wyższe ceny ofertowe
• mniejszą konkurencję w przetargach publicznych

Firmy zaczynają uwzględniać ryzyko inflacyjne już na etapie składania ofert.

Państwo kontra wykonawcy

Relacja między inwestorem publicznym a wykonawcami wchodzi w nową fazę.

Dotychczasowy model opierał się na:

• sztywnych umowach
• ryczałtowym wynagrodzeniu
• ograniczonej elastyczności

Dziś coraz częściej okazuje się, że taki model nie wytrzymuje dynamicznych zmian gospodarczych.

Spór, który może wyznaczyć nowy standard

Pozew Mostostalu może stać się jednym z najważniejszych precedensów dla rynku budowlanego w Polsce.

Jeśli sąd uzna argument o „nadzwyczajnej zmianie warunków”:

• firmy zyskają silne narzędzie do renegocjacji kontraktów
• państwo będzie musiało zmienić podejście do inwestycji
• rynek stanie się bardziej elastyczny — ale też droższy

Infrastruktura w nowej rzeczywistości

Budowa dróg, mostów i tuneli jeszcze nigdy nie była tak wymagająca jak dziś.

Rosnące koszty, niestabilność gospodarcza i napięcia globalne sprawiają, że:

• inwestycje są trudniejsze do wyceny
• ryzyko jest większe
• konflikty są coraz częstsze

Spór o S19 to tylko jeden z przykładów — ale bardzo symboliczny.

Bo pokazuje, że era „taniej infrastruktury” właśnie się kończy.