Logistyka na krawędzi. Niewidoczny kryzys, który może uderzyć w polskie porty

Na pierwszy rzut oka sytuacja w polskich portach wygląda stabilnie. Statki są obsługiwane bez większych opóźnień, przeładunki przebiegają płynnie, a operatorzy nie sygnalizują poważniejszych zakłóceń. Jednak za tym spokojem kryje się rosnące napięcie. Konflikt na Bliskim Wschodzie może w każdej chwili wywołać efekt domina w globalnym handlu, a polskie porty znajdą się w samym środku tego zjawiska.

Eksperci nie mają wątpliwości — obecna sytuacja to raczej cisza przed sztormem niż powrót do normalności.

Globalne łańcuchy dostaw znów pod presją

Światowy handel od kilku lat funkcjonuje w warunkach permanentnego kryzysu. Pandemia COVID-19, blokada Kanału Sueskiego, wojna w Ukrainie czy ataki Huti na Morzu Czerwonym pokazały, jak kruche są globalne łańcuchy dostaw.

Teraz dochodzi kolejny czynnik — konflikt USA i Izraela z Iranem.

To właśnie region Bliskiego Wschodu odpowiada za kluczowe szlaki transportowe, w tym:

• cieśninę Ormuz
• Morze Czerwone
• połączenia między Azją a Europą

Zakłócenia w tych obszarach natychmiast przekładają się na logistykę w skali globalnej.

Ubezpieczenia droższe nawet dziesięciokrotnie

Jednym z pierwszych efektów konfliktu są rosnące koszty transportu.

Jak wskazują eksperci:

• stawki ubezpieczeniowe dla statków wzrosły z ok. 0,1 proc. do nawet 1 proc. wartości jednostki
• część firm w ogóle odmawia ubezpieczania rejsów do regionu
• armatorzy zaczynają omijać Bliski Wschód

W praktyce oznacza to jedno — transport staje się droższy, wolniejszy i mniej przewidywalny.

Statki zmieniają trasy. Logistyka się wydłuża

Coraz więcej statków wybiera dłuższą trasę wokół Afryki, omijając Morze Czerwone i Kanał Sueski.

To powoduje:

• wydłużenie czasu dostaw nawet o kilkanaście dni
• kumulację kontenerów w nieplanowanych portach
• rozregulowanie harmonogramów żeglugowych

Efekt? Towary nie trafiają tam, gdzie powinny — i nie wtedy, kiedy powinny.

Polskie porty na razie spokojne, ale czujne

Na dziś sytuacja w Gdańsku, Gdyni czy Szczecinie jest stabilna.

• brak większych opóźnień
• płynna obsługa statków
• brak zatorów

Jednak porty już przygotowują się na scenariusz nagłych zmian.

Pojawia się realne ryzyko tzw. kumulacji przeładunków — czyli sytuacji, w której wiele statków dociera jednocześnie po wcześniejszych opóźnieniach.

Kumulacja może sparaliżować system

Paradoksalnie problemem nie jest brak pracy, lecz jej nadmiar w krótkim czasie.

Nagły wzrost wolumenu oznacza:

• przeciążenie terminali
• problemy z magazynowaniem
• opóźnienia w dalszym transporcie

Największym wąskim gardłem może okazać się nie sam port, ale infrastruktura lądowa.

Kolej i drogi — słabe ogniwo systemu

Eksperci zwracają uwagę, że polska logistyka ma ograniczoną przepustowość poza portami.

Problemy mogą dotyczyć:

• transportu kolejowego
• dostępności wagonów
• przepustowości dróg

Już dziś wzrost przewozów intermodalnych o kilkanaście procent rocznie stanowi wyzwanie.

W sytuacji kryzysowej system może się po prostu „zatkać”.

Droższa energia i paliwo uderzają w porty

Dodatkowym problemem są rosnące koszty operacyjne.

Większość sprzętu portowego działa na oleju napędowym, więc:

• wzrost cen paliwa bezpośrednio podnosi koszty
• operatorzy mają ograniczone możliwości przerzucenia ich na klientów
• spadają marże firm logistycznych

To oznacza presję finansową na cały sektor.

Polska może stracić na zmianach w handlu

Kryzys na Bliskim Wschodzie wpływa nie tylko na import, ale także na eksport.

Zagrożone mogą być m.in.:

• eksport żywności do krajów Zatoki Perskiej
• sprzedaż produktów mlecznych
• handel z rynkami Bliskiego Wschodu

Wzrost kosztów transportu i niepewność geopolityczna mogą ograniczyć popyt.

Dodatkowy problem — utrata połączeń

Już wcześniej polskie porty straciły część bezpośrednich połączeń oceanicznych.

To oznacza, że:

• więcej ładunków trafia przez porty zagraniczne
• Polska traci część przychodów (np. z ceł)
• rośnie zależność od innych hubów logistycznych

W czasie kryzysu takie uzależnienie może być szczególnie kosztowne.

Nowa rzeczywistość: brak stabilności

Eksperci podkreślają jedno — nie da się już planować logistyki w oparciu o stabilność.

Świat wszedł w erę tzw. „czarnych łabędzi”, czyli nieprzewidywalnych zdarzeń o dużym wpływie.

Porty i firmy muszą być gotowe na:

• nagłe zmiany tras transportowych
• skoki wolumenów
• przerwanie łańcuchów dostaw

Czy Polska wykorzysta szansę czy straci?

Kryzys może być zagrożeniem, ale też szansą.

Jeśli polskie porty poradzą sobie z:

• obsługą zwiększonego ruchu
• usprawnieniem transportu lądowego
• przyciągnięciem nowych ładunków

mogą zyskać na znaczeniu w Europie.

Jeśli nie — handel ominie Polskę.

Wszystko zależy od jednego czynnika

Największą niewiadomą pozostaje rozwój sytuacji na Bliskim Wschodzie.

Jeśli konflikt się pogłębi:

• ceny transportu jeszcze wzrosną
• trasy będą dalej się wydłużać
• presja na porty będzie rosnąć

Na razie jest spokojnie. Ale ten spokój może być tylko chwilowy.