Prawie 2 mld zł wniosków w kilka dni. Samorządy ruszyły po środki z KPO

Nowy program finansowania inwestycji związanych z bezpieczeństwem i odpornością państwa wzbudził bardzo duże zainteresowanie już w pierwszych dniach naboru. Do Banku Gospodarstwa Krajowego wpłynęło kilkadziesiąt wniosków o łącznej wartości blisko 2 mld zł. Najaktywniejsze okazały się samorządy, które chcą przeznaczyć pozyskane środki między innymi na ochronę ludności, modernizację infrastruktury krytycznej, rozwój systemów cyberbezpieczeństwa oraz realizację projektów o podwójnym zastosowaniu.

Duża liczba zgłoszeń w tak krótkim czasie pokazuje, że lokalne władze oraz przedsiębiorstwa dostrzegają pilną potrzebę inwestowania w odporność infrastruktury i przygotowanie na sytuacje kryzysowe. Program finansowany jest ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, a jego łączna wartość sięga około 23 mld zł.

Wnioski na niemal 2 mld zł

Bank Gospodarstwa Krajowego poinformował, że w ciągu zaledwie kilku dni od rozpoczęcia naboru otrzymał 26 wniosków o finansowanie. Łączna wartość zgłoszonych projektów wyniosła około 1,97 mld zł.

Zdecydowaną większość aplikacji złożyły jednostki samorządu terytorialnego. Do BGK trafiły 23 wnioski od samorządów o łącznej wartości przekraczającej 1,07 mld zł. Pozostałe trzy zgłoszenia pochodziły od przedsiębiorstw działających w sektorze energetycznym. Ich łączna wartość wyniosła około 900 mln zł.

Tak duża kwota wnioskowana przez zaledwie kilka podmiotów energetycznych pokazuje, że projekty planowane w tej branży mają znacznie większą skalę niż typowe przedsięwzięcia realizowane przez pojedyncze gminy, powiaty czy województwa. Mogą one dotyczyć między innymi rozwoju infrastruktury energetycznej, zabezpieczenia dostaw, modernizacji sieci oraz zwiększenia odporności na awarie i zagrożenia zewnętrzne.

Samorządy najaktywniejszą grupą

Duże zainteresowanie ze strony samorządów nie jest zaskoczeniem. To właśnie lokalne władze odpowiadają za znaczną część infrastruktury niezbędnej do codziennego funkcjonowania mieszkańców. Dotyczy to między innymi wodociągów, kanalizacji, transportu publicznego, lokalnych dróg, szkół, placówek medycznych, systemów alarmowych oraz obiektów przeznaczonych do ochrony ludności.

Wiele jednostek od lat zgłaszało potrzebę modernizacji infrastruktury, jednak ograniczone budżety nie pozwalały na realizację wszystkich niezbędnych inwestycji. Uruchomienie programu z dużą pulą preferencyjnego finansowania może przyspieszyć przedsięwzięcia, które wcześniej odkładano ze względów finansowych.

Samorządy będą mogły przeznaczać środki między innymi na budowę i modernizację obiektów ochronnych, tworzenie zapasowych źródeł energii, zabezpieczanie systemów teleinformatycznych czy zwiększanie odporności lokalnych sieci na sytuacje nadzwyczajne.

Fundusz dysponuje miliardami złotych

Nabór prowadzony przez Bank Gospodarstwa Krajowego dotyczy części pożyczkowej Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Na ten cel przeznaczono łącznie około 16 mld zł.

Z tej kwoty 11 mld zł zostało zarezerwowane dla jednostek samorządu terytorialnego. Pozostałe środki mają trafić do przedsiębiorstw realizujących projekty istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, w tym firm energetycznych i podmiotów działających w sektorze obronnym.

Poza częścią pożyczkową program obejmuje także segment inwestycji kapitałowych. Jego budżet wynosi około 7 mld zł. Łącznie daje to około 23 mld zł dostępnego finansowania, co czyni Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności jednym z większych programów inwestycyjnych uruchomionych ze środków KPO.

Nieoprocentowane pożyczki zachęcają do składania wniosków

Jednym z najważniejszych atutów programu jest brak oprocentowania pożyczek. Dla samorządów oznacza to możliwość realizacji kosztownych inwestycji bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów odsetkowych.

W warunkach wysokich kosztów finansowania zewnętrznego takie rozwiązanie może być wyjątkowo atrakcyjne. Tradycyjne kredyty inwestycyjne obciążają lokalne budżety na wiele lat, natomiast nieoprocentowana pożyczka pozwala przeznaczyć większą część środków bezpośrednio na realizację projektu.

Dodatkowo część samorządów może liczyć na częściowe umorzenie zobowiązania. W praktyce oznacza to, że po spełnieniu określonych warunków jednostka nie będzie musiała zwracać pełnej otrzymanej kwoty.

Nie wszystkie gminy skorzystają z umorzenia

Choć warunki programu są korzystne, nie każda jednostka samorządowa będzie mogła liczyć na umorzenie części pożyczki. Z danych Banku Gospodarstwa Krajowego wynika, że ponad 35 proc. gmin nie spełnia kryteriów pozwalających na skorzystanie z tego mechanizmu.

Oznacza to, że część samorządów będzie zobowiązana do zwrotu całej otrzymanej kwoty. Nadal będzie jednak korzystać z braku oprocentowania, co w przypadku wieloletnich inwestycji może przynieść znaczne oszczędności.

Kryteria umorzenia mogą mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez lokalne władze. Gminy będą musiały dokładnie przeanalizować swoją sytuację finansową, zdolność do spłaty zobowiązania oraz przewidywane korzyści wynikające z realizacji inwestycji.

Wnioski można składać do wyczerpania środków

Nabór nie ma jednego, sztywnego terminu zakończenia. Wnioski mogą być składane do momentu wykorzystania całej dostępnej puli finansowania.

Taki mechanizm może zwiększać presję na samorządy i przedsiębiorstwa, które muszą stosunkowo szybko przygotować dokumentację oraz przedstawić gotowe projekty. Jednostki, które zbyt długo będą zwlekały z aplikowaniem, mogą nie otrzymać wsparcia, nawet jeśli planowane inwestycje wpisują się w cele programu.

Z drugiej strony konieczność szybkiego składania wniosków może być wyzwaniem dla mniejszych gmin, które mają ograniczone zasoby kadrowe i mniejsze doświadczenie w przygotowywaniu dużych projektów inwestycyjnych.

Ochrona ludności jednym z głównych celów

Fundusz ma wspierać przede wszystkim przedsięwzięcia zwiększające bezpieczeństwo mieszkańców oraz zdolność państwa do reagowania na sytuacje kryzysowe.

Samorządy mogą przeznaczać pieniądze między innymi na budowę, modernizację lub adaptację obiektów służących ochronie ludności. Mogą to być schrony, miejsca doraźnego schronienia, centra zarządzania kryzysowego, magazyny sprzętu ratunkowego czy systemy ostrzegania mieszkańców.

W ostatnich latach znaczenie takich inwestycji wyraźnie wzrosło. Wiele istniejących obiektów ochronnych jest w złym stanie technicznym lub nie spełnia współczesnych standardów. Nowy fundusz może umożliwić ich modernizację oraz budowę nowych obiektów tam, gdzie dotychczas ich brakowało.

Infrastruktura podwójnego zastosowania

Ważnym obszarem finansowania są również projekty o podwójnym zastosowaniu. Chodzi o inwestycje, które mogą służyć mieszkańcom w czasie pokoju, a jednocześnie być wykorzystywane na potrzeby bezpieczeństwa lub obronności w sytuacjach nadzwyczajnych.

Przykładem może być modernizacja drogi, mostu lub linii kolejowej, która na co dzień wspiera lokalny transport, a w sytuacji kryzysowej może być wykorzystywana do przemieszczania służb, sprzętu lub zaopatrzenia.

Podobną funkcję mogą pełnić magazyny energii, zapasowe źródła zasilania, systemy komunikacji, obiekty logistyczne czy infrastruktura wodociągowa. Takie projekty zwiększają odporność całych regionów i ograniczają ryzyko przerw w świadczeniu podstawowych usług.

Cyberbezpieczeństwo coraz ważniejsze

Program obejmuje także inwestycje związane z ochroną systemów informatycznych. Samorządy i przedsiębiorstwa mogą ubiegać się o finansowanie projektów zwiększających odporność na cyberataki, awarie oraz utratę danych.

Rosnąca cyfryzacja usług publicznych sprawia, że gminy i powiaty są coraz bardziej zależne od sprawnego działania systemów teleinformatycznych. Atak na urząd, wodociągi, szpital lub lokalną sieć energetyczną może prowadzić do poważnych zakłóceń.

Środki z funduszu mogą zostać wykorzystane między innymi na modernizację serwerów, zabezpieczenie sieci, tworzenie kopii zapasowych, budowę centrów przetwarzania danych oraz szkolenie pracowników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo cyfrowe.

Bezpieczeństwo usług krytycznych

Kolejnym celem programu jest zapewnienie ciągłości działania usług najważniejszych dla mieszkańców i gospodarki. Chodzi między innymi o dostawy energii, wody, ciepła, transport, łączność oraz funkcjonowanie służby zdrowia.

Inwestycje w tym zakresie mogą obejmować budowę awaryjnych źródeł zasilania, rozwój magazynów energii, zabezpieczenie infrastruktury technicznej oraz tworzenie alternatywnych systemów dostaw.

W przypadku dużej awarii, klęski żywiołowej lub innego kryzysu zdolność do utrzymania podstawowych usług ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców. Dlatego projekty zwiększające odporność infrastruktury mogą należeć do najważniejszych przedsięwzięć finansowanych z nowego programu.

Zainteresowanie może nadal rosnąć

Pierwsze dni naboru pokazały, że zapotrzebowanie na środki jest bardzo duże. Wnioski o wartości blisko 2 mld zł stanowią już znaczącą część dostępnej puli, mimo że program dopiero się rozpoczął.

W kolejnych tygodniach liczba zgłoszeń prawdopodobnie będzie rosła. Samorządy przygotowują kolejne projekty, a przedsiębiorstwa analizują możliwość finansowania dużych inwestycji energetycznych i infrastrukturalnych.

Skala zainteresowania pokazuje, że w Polsce istnieje ogromna potrzeba modernizacji infrastruktury związanej z bezpieczeństwem, energetyką i ochroną ludności. Jeżeli środki zostaną skutecznie wykorzystane, program może przyczynić się do poprawy odporności samorządów, przedsiębiorstw oraz całego państwa na przyszłe kryzysy.