Rząd pracuje nad zupełnie nową ustawą regulującą zasady udzielania kredytów konsumenckich w Polsce. Projekt przepisów zakłada istotne zmiany zarówno dla banków i instytucji finansowych, jak i dla samych klientów. Celem nowych regulacji jest przede wszystkim wzmocnienie ochrony konsumentów, większa przejrzystość ofert kredytowych oraz dostosowanie polskiego prawa do przepisów Unii Europejskiej.
Nowe regulacje przygotowywane są przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i mają wdrożyć do polskiego systemu prawnego unijną dyrektywę dotyczącą kredytu konsumenckiego. Zmiany obejmują między innymi zasady badania zdolności kredytowej, sposób informowania klientów o kosztach kredytu, a także nowe regulacje dotyczące tzw. sankcji kredytu darmowego.
Eksperci podkreślają, że planowana ustawa może znacząco wpłynąć na rynek finansowy w Polsce oraz na sposób, w jaki banki i firmy pożyczkowe będą oferować swoje produkty.
Nowa ustawa o kredycie konsumenckim
Przygotowanie zupełnie nowej ustawy wynika z konieczności wdrożenia unijnej dyrektywy regulującej zasady udzielania kredytów konsumenckich. Według autorów projektu zakres zmian jest na tyle szeroki, że zdecydowano się nie tylko na nowelizację obecnych przepisów, lecz na stworzenie całkowicie nowego aktu prawnego.
Pierwsza wersja projektu została opublikowana latem ubiegłego roku przez Rządowe Centrum Legislacji. Najnowsza wersja uwzględnia już uwagi zgłoszone podczas konsultacji międzyresortowych oraz opinie instytucji finansowych i organizacji reprezentujących konsumentów.
Nowa ustawa ma szczegółowo określić:
- zasady zawierania umów kredytu konsumenckiego
- obowiązki banków i pośredników kredytowych
- prawa i ochronę klientów korzystających z kredytów
- zakres informacji przekazywanych przed podpisaniem umowy
Rząd podkreśla, że kluczowym celem zmian jest zwiększenie przejrzystości ofert kredytowych oraz ograniczenie ryzyka nadmiernego zadłużania się konsumentów.
Zmiany w badaniu zdolności kredytowej
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest doprecyzowanie zasad oceny zdolności kredytowej klienta.
W nowych przepisach pojawi się oficjalna definicja zdolności kredytowej. Oznaczać ona będzie ocenę, czy konsument jest w stanie spłacić całkowitą kwotę kredytu zgodnie z warunkami umowy oraz w ustalonym terminie.
Banki będą musiały dokładniej analizować sytuację finansową klienta. Pod uwagę będą brane między innymi:
- wysokość dochodów
- regularne wydatki gospodarstwa domowego
- inne zobowiązania finansowe
- ogólna sytuacja ekonomiczna kredytobiorcy
Informacje te będą musiały być odpowiednio weryfikowane, a zakres analizy ma być proporcjonalny do wysokości kredytu oraz ryzyka związanego z jego udzieleniem.
Istotną nowością jest także prawo klienta do tzw. bezpłatnej interwencji ludzkiej. Jeśli ocena zdolności kredytowej została przeprowadzona automatycznie przez algorytm, konsument będzie mógł poprosić o wyjaśnienie decyzji oraz analizę sprawy przez pracownika banku.
Sankcja kredytu darmowego
Jedną z najważniejszych zmian w projekcie ustawy jest rozszerzenie zasad stosowania tzw. sankcji kredytu darmowego.
Mechanizm ten polega na tym, że jeśli kredytodawca naruszy określone obowiązki wobec klienta, kredytobiorca musi zwrócić jedynie pożyczony kapitał. Bank lub instytucja finansowa traci natomiast prawo do pobierania odsetek, prowizji i innych opłat związanych z kredytem.
Nowy projekt zakłada rozszerzenie sytuacji, w których taka sankcja może być zastosowana. Ma ona obowiązywać między innymi wtedy, gdy:
- kredyt został udzielony bez wyraźnej zgody klienta
- instytucja finansowa nie przeprowadziła oceny zdolności kredytowej
- konsument nie otrzymał wymaganych informacji przed podpisaniem umowy
W projekcie pojawia się także nowe rozwiązanie określane jako sankcja kredytu półdarmowego. W takim przypadku klient będzie musiał spłacić kredyt wraz z odsetkami, ale tylko w wysokości połowy standardowych odsetek umownych.
Spór o zakres sankcji
Kwestia sankcji kredytu darmowego wzbudziła najwięcej emocji podczas prac nad projektem ustawy.
Organizacja Związek Banków Polskich zwracała uwagę, że przepisy powinny być możliwie proste i jednoznaczne. Bankowcy argumentują, że obecnie sankcja kredytu darmowego jest często wykorzystywana przez kancelarie prawne w sporach z instytucjami finansowymi.
Według przedstawicieli sektora bankowego zbyt szerokie stosowanie sankcji mogłoby prowadzić do zwiększenia liczby sporów sądowych oraz niepewności prawnej.
Z drugiej strony prawnicy reprezentujący konsumentów wskazują, że sankcja kredytu darmowego jest ważnym narzędziem ochrony klientów. Ich zdaniem ograniczenie jej stosowania mogłoby osłabić pozycję kredytobiorców w sporach z bankami.
Nowe zasady reklam kredytów
Projekt ustawy wprowadza również istotne zmiany dotyczące reklam kredytów konsumenckich.
Zgodnie z nowymi przepisami banki oraz firmy pożyczkowe będą musiały jasno informować, że kredyt wiąże się z kosztami. W reklamach nie będzie można sugerować, że:
- kredyt poprawia sytuację finansową klienta
- inne zobowiązania nie mają wpływu na zdolność kredytową
- kredyt jest formą oszczędzania pieniędzy
Celem tych regulacji jest ograniczenie wprowadzających w błąd przekazów marketingowych oraz zwiększenie świadomości finansowej konsumentów.
Więcej informacji dla klientów
Nowe przepisy zakładają również uproszczenie dokumentów przekazywanych klientom przed podpisaniem umowy kredytowej.
Najważniejsze informacje dotyczące kredytu – takie jak całkowity koszt zobowiązania, wysokość rat czy oprocentowanie – mają być prezentowane w bardziej przejrzysty sposób. Kluczowe dane znajdą się na pierwszych stronach formularza informacyjnego.
Kredytodawca będzie również zobowiązany do udzielania klientowi bezpłatnych wyjaśnień dotyczących warunków umowy. Dzięki temu konsument ma mieć możliwość dokładnej oceny, czy dany kredyt jest dopasowany do jego potrzeb oraz możliwości finansowych.
Nowe regulacje mają także wyeliminować możliwość zawierania umów na podstawie tzw. milczącej zgody klienta. Oznacza to, że każda umowa kredytowa oraz dodatkowa usługa będą wymagały jednoznacznego potwierdzenia ze strony konsumenta.
Co zmieni nowa ustawa
Planowane przepisy mogą znacząco wpłynąć na rynek kredytów konsumenckich w Polsce. Banki i firmy pożyczkowe będą musiały dostosować swoje procedury, reklamy oraz dokumenty informacyjne do nowych wymogów prawnych.
Z kolei dla klientów oznacza to przede wszystkim większą ochronę oraz bardziej przejrzyste zasady zaciągania zobowiązań finansowych.
Projekt ustawy znajduje się obecnie na etapie prac legislacyjnych i będzie jeszcze przedmiotem dalszych konsultacji. Jeśli nowe przepisy zostaną przyjęte, zmiany mogą wejść w życie w najbliższych latach i znacząco wpłynąć na sposób funkcjonowania rynku kredytowego w Polsce.
